Creativiteit is iets wat veel mensen bij zichzelf onderschatten. Ze denken dat je ermee geboren moet worden, of dat het alleen iets is voor kunstenaars en musici. Maar dat klopt niet. Creatief denken is een vaardigheid die je kunt oefenen, ontwikkelen en toepassen in allerlei situaties. Of je nu een tekening maakt, een probleem op je werk oplost of een nieuw recept bedenkt: je gebruikt steeds hetzelfde vermogen om iets nieuws te maken van wat je al weet.
Wat er in je brein gebeurt als je creatief bezig bent
Onderzoekers hebben ontdekt dat creatief bezig zijn meerdere hersengebieden tegelijk activeert. Het gaat niet alleen om de zogenoemde rechterhersenhelft, zoals lang werd gedacht. Zowel de linker als de rechter hersenhelft spelen een rol, net als het netwerk dat actief wordt als je dagdroomt. Dit netwerk heet het standaard modusnetwerk. Wanneer je niet gefocust bezig bent met een taak, zoals tijdens een wandeling of onder de douche, blijft dit netwerk actief. Dat is precies waarom goede ideeën soms op onverwachte momenten opkomen. Je brein werkt dan aan verbindingen tussen losse gedachten, zonder dat je het bewust merkt. Dit verklaart ook waarom pauzes nemen zo goed werkt als je vastloopt in een creatief proces.
Creatieve uitingen in het dagelijks leven
Veel mensen denken bij een creatieve bezigheid meteen aan schilderen of muziek maken. Maar de vormen waarin mensen hun vindingrijkheid kwijt kunnen, zijn veel breder. Knutselen met kinderen is een populaire manier om samen iets te maken van eenvoudige materialen zoals takken, stenen of karton. Schrijven, fotograferen, tuinieren of zelfs de indeling van een kamer veranderen zijn allemaal uitingen van hetzelfde vermogen. Uit onderzoek blijkt dat mensen die regelmatig creatief bezig zijn, zich gelukkiger voelen en minder stress ervaren. Het gaat niet om het eindresultaat, maar om het proces van maken. Dat gevoel van flow, waarbij je helemaal opgaat in wat je doet, heeft een positief effect op je stemming en concentratie.
Hoe je je vindingrijkheid traint en vergroot
Net als een spier groeit je creatief vermogen als je het gebruikt. Een goede manier om te beginnen is door nieuwe ervaringen op te zoeken. Reizen, een boek lezen buiten je gewone genre, of een cursus volgen die je normaal zou overslaan: dit soort prikkels geeft je brein nieuw materiaal om mee te werken. Ook het bijhouden van een schetsboek of notitieboekje helpt. Door ideeën op te schrijven of te tekenen, ook als ze onaf of ruw zijn, train je jezelf om gedachten te vangen voordat ze verdwijnen. Daarnaast is nieuwsgierigheid een sterke motor. Als je jezelf toestaat om vragen te stellen en dingen uit te proberen zonder bang te zijn voor een mislukking, ontstaat er ruimte voor originele oplossingen en onverwachte ideeën.
Creativiteit bij kinderen stimuleren en beschermen
Kinderen zijn van nature erg goed in vrij denken en fantaseren. Ze maken geen onderscheid tussen een goed of slecht idee: ze proberen gewoon. Onderzoek van psycholoog George Land liet zien dat kinderen van vier tot vijf jaar voor 98 procent scoorden op een creatieve denktest. Bij volwassenen was dat nog maar 2 procent. Dat verschil ontstaat voor een groot deel door opvoeding en onderwijs, waarbij het accent sterk ligt op juiste antwoorden en vaste regels. Om dat vrije denken bij kinderen te beschermen, helpt het om ruimte te geven voor ongestructureerd spel, doe het zelf projecten en activiteiten zonder vaste uitkomst. Materialen als verf, klei, papier en eenvoudige bouwmaterialen zijn daarvoor meer dan genoeg. Het gaat niet om dure spullen, maar om de vrijheid om iets te mogen proberen en te mogen mislukken.
Veelgestelde vragen
Kun je creativiteit aanleren als je het nooit hebt geoefend?
Ja, creatief denken kun je aanleren en ontwikkelen, ook als je het gevoel hebt dat je er niet goed in bent. Door regelmatig nieuwe dingen te proberen, je ideeën op te schrijven en bewust vragen te stellen, worden de hersenverbindingen die nodig zijn voor origineel denken sterker. Het vraagt oefening en geduld, maar iedereen kan hierin groeien.
Hoe lang duurt het voordat je resultaat ziet als je creatief bezig bent?
Resultaat bij creatieve activiteiten verschilt per persoon en per activiteit. Sommige mensen merken al na een paar weken dat ideeën makkelijker komen. Anderen hebben meer tijd nodig. Consistent oefenen, ook als het niet perfect gaat, is belangrijker dan hoe lang je ermee bezig bent.
Is er een verband tussen creativiteit en intelligentie?
Creativiteit en intelligentie overlappen elkaar gedeeltelijk, maar zijn niet hetzelfde. Je hoeft niet hoogbegaafd te zijn om vindingrijk te zijn. Onderzoek laat zien dat boven een bepaald basisniveau van intelligentie er nauwelijks verband meer is tussen IQ en creatief vermogen. Nieuwsgierigheid, openheid voor nieuwe ervaringen en bereidheid om fouten te maken spelen een grotere rol.
Wat is het verschil tussen creatief zijn en origineel zijn?
Creatief zijn betekent dat je in staat bent om iets nieuws te maken of een probleem op een andere manier te benaderen. Origineel zijn gaat een stap verder: het gaat om ideeën die echt nieuw zijn en nog niet eerder zijn bedacht. In de praktijk is bijna alles wat mensen maken gebaseerd op eerder opgedane kennis en ervaringen. Originaliteit is dan ook meer een graadmeter dan een absolute eigenschap.
